Zamek w Otmuchowie swoją historię datuje na pierwszą połowę XII wieku, gdy dekretem papieża Hardiana biskupi wrocławscy otrzymali ziemię otmuchowską razem z zamkiem. To właśnie oni sprawili, że zamek został zmodernizowany, przebudowany i rozbudowany. O tym, że zamek istniał już wtedy, mówią dokumenty kościelne z lat 1245 oraz 1261, gdzie nie tylko wspomniano o “castrum”, ale także o działalności kasztelana. Jan Długosz, gdy pisał o najeździe Mongołów na ziemie Otmuchowa, sugeruje, że w roku 1241 zamek mógł ulec poważnemu zniszczeniu. Druga połowa XIII wieku to okres zamku jako poważnej funkcji obronnej, o czym sugeruje chociażby wybór właśnie tego miejsca jako tymczasowe schronienie biskupa Tomasza II, gdy ten walczył z księciem śląskim Henrykiem IV. Henryk IV zdobył wtedy zamek, jednak wskutek walk znów budowla została poważnie nadwyrężona, odbudowano go dopiero w roku 1295.